Aansprakelijkheid voor winterse valpartijen en ongevallen

Dec 11, 2017

De winter is weer volop in het land. Naast dolle pret leidt dit ook steevast tot overwerk op de spoeddiensten van onze ziekenhuizen. Valpartijen en ongevallen zijn haast onvermijdelijk.

Eén van de vragen daarbij is of daarvoor een derde kan aangesproken worden. Veelal wordt dan in de richting van de overheid gekeken. Wat betreft de overheid is dit toch niet zo vanzelfsprekend, alhoewel niet uitgesloten. Misschien zijn er nog andere mogelijkheden!

Gebrekkige zaak?

Weet daarbij dat het – inzake overheidsaansprakelijkheid in principe nochtans erg vruchtbare – leerstuk van de gebrekkige  zaak (art. 1384, lid 1 BW) u hier zelden of nooit soelaas biedt. Een zaak (een wegenis, of het nu een voetpad, een fietspad of een rijbaan is) is slechts gebrekkig indien zij behept is met een “abnormaal”  kenmerk dat van aard is om schade te kunnen veroorzaken aan de weggebruiker. Bij winterweer knelt het schoentje bij de “abnormaliteitsvereiste”. Dat water bij een temperatuur onder nul bevriest en de rijbaan glad maakt is veeleer normaal dan abnormaal. Om deze reden worden vorderingen gesteld op deze grondslag quasi altijd afgewezen.

Enkel in uitzonderlijke omstandigheden kan toch beroep gedaan worden op deze aansprakelijkheidsgrondslag. Zo bevond er zich bij kurkdroog, maar fel vriesweer plots een ijsplek op het diepste punt in een Brusselse tunnel. De volstrekt geïsoleerde ijsplek bleek het gevolg te zijn een verstopte rioolmond waardoor er op het diepste punt van de tunnel water stagneerde.  Het zal u niet bevreemden dat de rechtbank de plotse aanwezigheid van het (bevroren) water op die plaats op een voor het overige volstrekte droge rijbaan wel abnormaal achtte.

Fout van de wegbeheerder?

Gelukkig biedt de klassieke foutaansprakelijkheid (art. 1382 BW) wel mogelijkheden.  De wegbeheerder dient er inderdaad voor te zorgen dat hij slechts veilige wegen openstelt voor het verkeer. Betekent dit dat de wegen steeds sneeuw- en ijsvrij dienen te zijn? Neen! De overheid torst ter zake – ook bij winterweer – slechts een inspanningsverbintenis en geenszins een resultaatsverbintenis. Een inspanningsverbintenis impliceert natuurlijk wel dat de wegbeheerder zich inspanningen dient te getroosten. Deze inspanningen zullen functie zijn van het al dan niet aangekondigd karakter van het winterweer, de ernst van het verwachte winterweer, de budgettaire middelen, enz… Bovendien dient een normaal voorzichtige wegbeheerder daarop te anticiperen. In die zin kan er van hem verwacht worden dat hij – in overleg met de lokale gemeentelijke overheden – preventief een gladheidsbestrijdingsplan uitwerkt én zich daar vervolgens ook aan houdt. Dit zal als toetssteen fungeren bij de beoordeling van de fout van de overheid.

En de gemeentelijke veiligheidsverplichting?

Bijzondere aandacht is op zijn plaats voor de gemeente. Krachtens art. 135 Nieuwe Gemeentewet staat de gemeente in voor de veiligheid op alle wegen op haar grondgebied. Deze bijzondere veiligheidsverplichting strekt zich bijgevolg ook uit tot de wegen waarvan zij zelf niet de beheerder is. Denk bijvoorbeeld aan de gewestwegen. Of nog aan de kleine wegen en paden, dit zelfs als ze privé-eigendom zijn, tenminste  in zoverre zij de facto “openbaar” gebruikt worden.

Gelukkig – voor de gemeente tenminste – staat het wel vast dat ook deze bijzondere veiligheidsverplichting slechts een inspanningsverbintenis is. Nu nooit tegelijkertijd alle wegen kunnen gestrooid worden lijkt het logisch dat de kleinere wegen slechts als laatste aan de beurt komen. In welke volgorde gestrooid wordt is bij uitstek iets dat de gemeente dient te beslissen, bij voorkeur op een transparante manier, bijvoorbeeld via de uitvaardiging van een doordacht strooiplan, gladheidsbestrijdingsplan of winterplan. Lang niet alle gemeenten hebben reeds dergelijk plan op tafel liggen…

Ons persoonlijk aanvoelen is dat de lat voor de gemeente toch wat hoger ligt. Zo niet was het ook niet nodig geweest een bijzondere gemeentelijke veiligheidsverplichting in het leven te roepen. Juist omwille van die bijzondere, uitdrukkelijke verplichting én omwille van het feit dat zij de meest nabije overheid is (zij zit met haar neus op de feiten) wordt de fout in hoofde van de gemeente veelal strenger ingeschat, zonder daarbij de redelijkheid uit het oog te verliezen…

En de aangelanden?

Specifiek voor de voetpaden is het reeds sinds mensenheugenis zo dat het merendeel van de gemeenten de zogenaamde aangelanden verplicht om de voetpaden sneeuw- en ijsvrij te maken, minstens ten belope van een vrije doorgang van 1 meter. Of dit in uw gemeente ook het geval is kan in dit internettijdperk relatief eenvoudig opgezocht worden. Dit geldt des te meer nu de meeste gemeenten dit tegenwoordig in hun GAS-reglement hebben voorzien. Toch blijven er verschillen:

  • niet in alle gemeenten geldt de verplichting;
  • soms beperkt ze zich niet tot het voetpad, doch strekt zij zich uit tot het fietspad;
  • de personen op wie de verplichting nu precies rust kunnen verschillen:
  • eigenaar, gebruiker, bewoner, huurder van een gebouw;
  • wat met de onbebouwde percelen?;
  • wat met de appartementsgebouwen (alle bewoners, enkel de bewoners van de gelijkvloerse verdieping, de vereniging van mede-eigenaars)?;
  • de aard van de in te zetten bestrijdingsmiddelen (wegruimen, zout, as, zand, …).

Principieel lijkt ook de verbintenis van de aangelanden ons een inspanningsverbintenis. Gelet op de veel beperktere reikwijdte van de verplichting (louter de stoep voor de eigendom) spreekt het echter voor zich dat het de facto veel feller zal aanleunen bij een resultaatsverbintenis. Stellen dat u prioriteit diende te geven aan andere (strooi)verplichtingen zal moeilijk zijn…

Nu de eventuele aansprakelijkheid van de aangelanden buitencontractueel is, is zij in principe voor de BA-verzekeraar, hetzij de BA-familiale, hetzij de BA- uitbating.

En de handelaars?

Ook handelaars zijn aangelanden. Gelet op de klantrelatie lijken de verplichtingen in hoofde van de handelaar ons hoger te liggen.

Maar vergeet nooit de eigen fout!

Last but not least is er de eigen fout. Geen debat over aansprakelijkheid zonder dat de eigen fout in beeld komt.

Diende je het gure winterweer wel te trotseren? Al te gemakkelijk wordt nog al eens geargumenteerd dat dit helemaal niet hoefde en dat jij op eigen risico buiten gegaan bent. Slecht weer geldt alleszins niet als “overmacht” voor elkeen onder ons die dient te gaan werken in het kader van een arbeidsovereenkomst. Gedroeg je je als een normaal voorzichtig weggebruiker? Droeg  je aangepast schoeisel? Weet dat dit geldt voor de voetganger maar evenzeer voor de autobestuurder. Reed je met winterbanden? Was het winterweer voorspeld of niet? Waarom was je – gelet op het in de media tot in den treure aangekondigde sneeuwweer – in ’s hemelsnaam nog met je tweewieler ((motor)fiets) op stap?

De vragen tonen aan dat dit altijd erg feitelijk gekleurd is. Het bewijst het belang van snelle – zo mogelijk tegensprekelijke – vaststellingen. Onmiddellijke foto’s van de vermaledijde ijzelplek, de bredere plaatsgesteldheid en de manier waarop de sneeuw en/of het ijs al dan niet bestreden werd zijn daarbij onontbeerlijk. Gewapend met deze gegevens dient vervolgens aangifte gedaan te worden bij de politie. Tevens past het onmiddellijk de in gebreke gebleven overheid te betrekken.


Berichten


08.01.2018
Wetswijzigingen Bestuurs- en Omgevingsrecht januari 2018
De start van het nieuwe jaar gaat gepaard met enkele belangrijke wetswijzigingen. Zo is onder meer het Omgevingsvergunningsdecreet nu helemaal in werking getreden, en werden er enkele belangrijke wijzigingen doorgevoerd met de zgn. Codextrein. In dit nieuwsbericht lichten we de belangrijkste wijzigingen en nieuwigheden toe: Meer…
04.01.2018
Nieuwjaarswensen
Bij het begin van dit nieuwe jaar willen wij u bedanken voor uw vertrouwen en de goede samenwerking. Namens het hele team wensen we u het allerbeste toe voor 2018. Meer…





22.12.2017
GRUP Uplace vernietigd
In een arrest van 22 december 2017 gaat de Raad van State opnieuw over tot vernietiging van het GRUP waarbinnen o.a. het Uplace-project ligt. GSJ advocaten trad op voor een van de verzoekende partijen. Het arrest is hieronder terug te vinden. Meer…


11.12.2017
Aansprakelijkheid voor winterse valpartijen en ongevallen
De winter is weer volop in het land. Naast dolle pret leidt dit ook steevast tot overwerk op de spoeddiensten van onze ziekenhuizen. Valpartijen en ongevallen zijn haast onvermijdelijk. Eén van de vragen daarbij is of daarvoor een derde kan aangesproken worden. Veelal wordt dan in de richting van de overheid gekeken. Wat betreft de overheid is dit toch niet zo vanzelfsprekend, alhoewel niet uitgesloten. Misschien zijn er nog andere mogelijkheden! Meer…
30.11.2017
Zesde Antwerps JuristenCongres
Op 8 december 2017 zal het zesde Antwerps JuristenCongres doorgaan. Het onderwerp van dit vijfjaarlijkse congres is ditmaal ‘Digitalisering en recht’. De invloed van de digitalisering op de verschillende rechtstakken wordt geanalyseerd vanuit verschillende invalshoeken. De key note spreker op de openingszitting is Pieter Gunst en Markus Hartung is de key note spreker van de slotvergadering. Daarnaast is er mogelijkheid tot het bijwonen van een aantal workshops. Meer…





10.11.2017
GSJ sollicitantendag 2017
Op 14 december 2017 organiseert GSJ advocaten haar jaarlijkse GSJ sollicitantendag. Indien je interesse hebt om bij ons te werken als kandidaat-stagiair, aarzel dan niet je in te schrijven. Tijdens deze dag geven we je uitleg over wat het beroep van advocaat inhoudt, in het algemeen en bij GSJ. We vertellen je wat je als stagiair van ons mag verwachten en wat wij van jou verwachten, waarbij het perspectief van een samenwerking op lange(re) termijn ons uitgangspunt is. Meer…
07.11.2017
Naar een gemoderniseerd Vennootschapsrecht

Er gaan al geruime tijd stemmen op om het Belgisch vennootschapsrecht te moderniseren, zowel vanuit juridisch-academisch perspectief als wegens de praktische noden van het bedrijfsleven. Naast een nood aan modernisering dwingt de realiteit van globalisering België om de internationale tendensen te volgen en om zich concurrentieel te positioneren in de zgn. ‘Competition for Corporate Charters’. Een eerste initiatief tot modernisering in deze richting werd genomen door het Belgisch Centrum voor Vennootschapsrecht (BCV), een groepering van prominente academici binnen het praktijkgebied, dat nadacht over welke richting een mogelijke hervorming zou kunnen uitgaan en hierover een nota overmaakte aan de regering. Sinds het najaar van 2014 neemt de regering concrete stappen om een daadwerkelijke modernisering van het Wetboek van Vennootschappen door te voeren.

Meer…


17.10.2017
Congres 'Verzekeren in de bouw'
Op donderdag 19 oktober 2017 zijn Mr. Dirk Erreygers en Mr. Gert Geerts te gast als sprekers op het congres 'Verzekeren in de bouw' georganiseerd door EBP. Zij zullen de focus leggen op de aansprakelijkheid van en voor buitenlandse onderaannemers. Het congres vindt plaats in het Thon Hotel Bristol Stephanie te 1050 Elsene, Louizalaan 91-93. Alle informatie is terug te vinden onder deze link. Meer…





12.07.2017
De kettingbotsingsclausule: einde van een tijdperk - het nieuwe art. 29ter WAM-wet
Bijna 15 jaar lang heeft de beruchte kettingbotsingsclausule, art. 19bis-11, §2 WAM-wet, ons rechtsstelsel beheerst, en een belangrijke rol gespeeld in ons verkeersrecht. Het was een bepaling die in 2002 werd ingevoerd omwille van een door het Grondwettelijk Hof vastgestelde ongelijkheid. Doch de libellering ervan deed meer vragen rijzen dan antwoorden bieden, en de hoogste rechtscolleges van ons land dienden meer dan eens in te grijpen om duidelijkheid te brengen. Meer…





29.05.2017
Eerste toepassing 'bid rigging' bij overheidsopdrachten

Tot nog toe had de BMA nog nooit een sanctie opgelegd voor collusie in het kader van overheidsopdrachten, hoewel zij in het verleden meermaals verklaarde dat het bestrijden van oneerlijke mededinging bij overheidsopdrachten één van haar prioriteiten uitmaakte. Recent voegde de BMA meteen de daad bij het woord. Op 2 mei 2017 werd voor het eerst een substantiële boete opgelegd voor kartelvorming tussen vijf grote spelers in het kader van een openbare aanbesteding.

Meer…


12.04.2017
Seminarie Privacy en Databescherming 16 mei 2017
GSJ advocaten nodigt u graag uit voor het seminarie Privacy en Databescherming, dat op 16 mei 2017 zal plaatsvinden in onze kantoren. Op 26 mei 2016 is de nieuwe Privacy Verordening (die afgekort ook aangeduid wordt als de “GDPR”) in werking getreden. Deze Verordening voorziet in een overgangsperiode van 2 jaar, maar zal met ingang van 25 mei 2018 in de plaats komen van onze huidige Belgische privacywetgeving. Meer…





21.02.2017
‘Bid rigging’ bij overheidsopdrachten: een stap in onberoerde sneeuw

Op 31 januari 2017 publiceerde de Belgische Mededingingsautoriteit (BMA) een praktische gids om ‘bid rigging’ door deelnemers aan een overheidsopdracht tegen te gaan. Dit document, dat eerder enkele basisprincipes bevat dan bindende regels, zet de visie uiteen van de BMA op welke handelingen (afgestemde biedingen, (prijs)afpraken, etc.) of signalen (het uitwisselen van informatie tussen kandidaten, etc.) kunnen wijzen op onwettige mededinging (kartelvorming) tussen deelnemers aan een overheidsopdracht. De BMA licht ook toe in welke marktomstandigheden of -segmenten zich volgens haar een verhoogd risico voordoet. Ten slotte bevat de gids ook tips voor de aanbestedende overheden om het risico op collusie te verminderen.

Meer…
26.01.2017
Pop-up decreet 17 juni 2016
Op 26 juli 2016 werd het decreet van 17 juni 2016 houdende huur van korte duur voor handel en ambacht in het Belgisch Staatsblad gepubliceerd. Meer…





08.11.2016
Over de aansprakelijkheid van de vrijwilliger. Het begrip "vrijwilliger": ruimer dan vermoed!
Het was haast tien jaar wachten op een eerste gepubliceerd arrest aangaande de Vrijwilligerswet van 3 juli 2005. De primeur gaat naar het hof van beroep van Gent met het arrest van 6 februari 2014 (Gent 6 februari 2014, RW 2016, 230, noot T. VANSWEEVELT en B. WEYTS). Het hof liet de gelegenheid niet onbenut om hier en daar de puntjes op de i te plaatsen, overigens met – spijtig genoeg voor de betrokkene – verstrekkende gevolgen voor de eisende partij. Meer…