Dec 11, 2017

Aansprakelijkheid voor winterse valpartijen en ongevallen

De winter is weer volop in het land. Naast dolle pret leidt dit ook steevast tot overwerk op de spoeddiensten van onze ziekenhuizen. Valpartijen en ongevallen zijn haast onvermijdelijk.

Eén van de vragen daarbij is of daarvoor een derde kan aangesproken worden. Veelal wordt dan in de richting van de overheid gekeken. Wat betreft de overheid is dit toch niet zo vanzelfsprekend, alhoewel niet uitgesloten. Misschien zijn er nog andere mogelijkheden!

Gebrekkige zaak?

Weet daarbij dat het – inzake overheidsaansprakelijkheid in principe nochtans erg vruchtbare – leerstuk van de gebrekkige  zaak (art. 1384, lid 1 BW) u hier zelden of nooit soelaas biedt. Een zaak (een wegenis, of het nu een voetpad, een fietspad of een rijbaan is) is slechts gebrekkig indien zij behept is met een “abnormaal”  kenmerk dat van aard is om schade te kunnen veroorzaken aan de weggebruiker. Bij winterweer knelt het schoentje bij de “abnormaliteitsvereiste”. Dat water bij een temperatuur onder nul bevriest en de rijbaan glad maakt is veeleer normaal dan abnormaal. Om deze reden worden vorderingen gesteld op deze grondslag quasi altijd afgewezen.

Enkel in uitzonderlijke omstandigheden kan toch beroep gedaan worden op deze aansprakelijkheidsgrondslag. Zo bevond er zich bij kurkdroog, maar fel vriesweer plots een ijsplek op het diepste punt in een Brusselse tunnel. De volstrekt geïsoleerde ijsplek bleek het gevolg te zijn een verstopte rioolmond waardoor er op het diepste punt van de tunnel water stagneerde.  Het zal u niet bevreemden dat de rechtbank de plotse aanwezigheid van het (bevroren) water op die plaats op een voor het overige volstrekte droge rijbaan wel abnormaal achtte.

Fout van de wegbeheerder?

Gelukkig biedt de klassieke foutaansprakelijkheid (art. 1382 BW) wel mogelijkheden.  De wegbeheerder dient er inderdaad voor te zorgen dat hij slechts veilige wegen openstelt voor het verkeer. Betekent dit dat de wegen steeds sneeuw- en ijsvrij dienen te zijn? Neen! De overheid torst ter zake – ook bij winterweer – slechts een inspanningsverbintenis en geenszins een resultaatsverbintenis. Een inspanningsverbintenis impliceert natuurlijk wel dat de wegbeheerder zich inspanningen dient te getroosten. Deze inspanningen zullen functie zijn van het al dan niet aangekondigd karakter van het winterweer, de ernst van het verwachte winterweer, de budgettaire middelen, enz… Bovendien dient een normaal voorzichtige wegbeheerder daarop te anticiperen. In die zin kan er van hem verwacht worden dat hij – in overleg met de lokale gemeentelijke overheden – preventief een gladheidsbestrijdingsplan uitwerkt én zich daar vervolgens ook aan houdt. Dit zal als toetssteen fungeren bij de beoordeling van de fout van de overheid.

En de gemeentelijke veiligheidsverplichting?

Bijzondere aandacht is op zijn plaats voor de gemeente. Krachtens art. 135 Nieuwe Gemeentewet staat de gemeente in voor de veiligheid op alle wegen op haar grondgebied. Deze bijzondere veiligheidsverplichting strekt zich bijgevolg ook uit tot de wegen waarvan zij zelf niet de beheerder is. Denk bijvoorbeeld aan de gewestwegen. Of nog aan de kleine wegen en paden, dit zelfs als ze privé-eigendom zijn, tenminste  in zoverre zij de facto “openbaar” gebruikt worden.

Gelukkig – voor de gemeente tenminste – staat het wel vast dat ook deze bijzondere veiligheidsverplichting slechts een inspanningsverbintenis is. Nu nooit tegelijkertijd alle wegen kunnen gestrooid worden lijkt het logisch dat de kleinere wegen slechts als laatste aan de beurt komen. In welke volgorde gestrooid wordt is bij uitstek iets dat de gemeente dient te beslissen, bij voorkeur op een transparante manier, bijvoorbeeld via de uitvaardiging van een doordacht strooiplan, gladheidsbestrijdingsplan of winterplan. Lang niet alle gemeenten hebben reeds dergelijk plan op tafel liggen…

Ons persoonlijk aanvoelen is dat de lat voor de gemeente toch wat hoger ligt. Zo niet was het ook niet nodig geweest een bijzondere gemeentelijke veiligheidsverplichting in het leven te roepen. Juist omwille van die bijzondere, uitdrukkelijke verplichting én omwille van het feit dat zij de meest nabije overheid is (zij zit met haar neus op de feiten) wordt de fout in hoofde van de gemeente veelal strenger ingeschat, zonder daarbij de redelijkheid uit het oog te verliezen…

En de aangelanden?

Specifiek voor de voetpaden is het reeds sinds mensenheugenis zo dat het merendeel van de gemeenten de zogenaamde aangelanden verplicht om de voetpaden sneeuw- en ijsvrij te maken, minstens ten belope van een vrije doorgang van 1 meter. Of dit in uw gemeente ook het geval is kan in dit internettijdperk relatief eenvoudig opgezocht worden. Dit geldt des te meer nu de meeste gemeenten dit tegenwoordig in hun GAS-reglement hebben voorzien. Toch blijven er verschillen:

  • niet in alle gemeenten geldt de verplichting;
  • soms beperkt ze zich niet tot het voetpad, doch strekt zij zich uit tot het fietspad;
  • de personen op wie de verplichting nu precies rust kunnen verschillen:
  • eigenaar, gebruiker, bewoner, huurder van een gebouw;
  • wat met de onbebouwde percelen?;
  • wat met de appartementsgebouwen (alle bewoners, enkel de bewoners van de gelijkvloerse verdieping, de vereniging van mede-eigenaars)?;
  • de aard van de in te zetten bestrijdingsmiddelen (wegruimen, zout, as, zand, …).

Principieel lijkt ook de verbintenis van de aangelanden ons een inspanningsverbintenis. Gelet op de veel beperktere reikwijdte van de verplichting (louter de stoep voor de eigendom) spreekt het echter voor zich dat het de facto veel feller zal aanleunen bij een resultaatsverbintenis. Stellen dat u prioriteit diende te geven aan andere (strooi)verplichtingen zal moeilijk zijn…

Nu de eventuele aansprakelijkheid van de aangelanden buitencontractueel is, is zij in principe voor de BA-verzekeraar, hetzij de BA-familiale, hetzij de BA- uitbating.

En de handelaars?

Ook handelaars zijn aangelanden. Gelet op de klantrelatie lijken de verplichtingen in hoofde van de handelaar ons hoger te liggen.

Maar vergeet nooit de eigen fout!

Last but not least is er de eigen fout. Geen debat over aansprakelijkheid zonder dat de eigen fout in beeld komt.

Diende je het gure winterweer wel te trotseren? Al te gemakkelijk wordt nog al eens geargumenteerd dat dit helemaal niet hoefde en dat jij op eigen risico buiten gegaan bent. Slecht weer geldt alleszins niet als “overmacht” voor elkeen onder ons die dient te gaan werken in het kader van een arbeidsovereenkomst. Gedroeg je je als een normaal voorzichtig weggebruiker? Droeg  je aangepast schoeisel? Weet dat dit geldt voor de voetganger maar evenzeer voor de autobestuurder. Reed je met winterbanden? Was het winterweer voorspeld of niet? Waarom was je – gelet op het in de media tot in den treure aangekondigde sneeuwweer – in ’s hemelsnaam nog met je tweewieler ((motor)fiets) op stap?

De vragen tonen aan dat dit altijd erg feitelijk gekleurd is. Het bewijst het belang van snelle – zo mogelijk tegensprekelijke – vaststellingen. Onmiddellijke foto’s van de vermaledijde ijzelplek, de bredere plaatsgesteldheid en de manier waarop de sneeuw en/of het ijs al dan niet bestreden werd zijn daarbij onontbeerlijk. Gewapend met deze gegevens dient vervolgens aangifte gedaan te worden bij de politie. Tevens past het onmiddellijk de in gebreke gebleven overheid te betrekken.

Recent nieuws

14.12.2018
Nieuwe besluiten Vlaamse Regering inzake omgevingsrecht
Op de zitting van de ministerraad van 14 december 2018 werden een aantal besluiten genomen door de Vlaamse Regering dewelke van bijzonder belang zijn voor diegenen die al dan niet dagdagelijks geconfronteerd worden met het omgevingsrecht in de ruime zin van het woord. Meer…

Gerelateerde berichten




















02.04.2018
Studieavond KVK: de nieuwe verplichte verzekering in de bouwsector
Ruim tien jaar geleden stelde het Grondwettelijk Hof de ongelijke behandeling van architecten en aannemers op verzekeringsvlak aan de kaak. Thans heeft de wetgever eindelijk zijn huiswerk gemaakt. Voortaan dient niet enkel de architect zich verplicht te verzekeren, doch ook de aannemer. Meer…





11.12.2017
Aansprakelijkheid voor winterse valpartijen en ongevallen
De winter is weer volop in het land. Naast dolle pret leidt dit ook steevast tot overwerk op de spoeddiensten van onze ziekenhuizen. Valpartijen en ongevallen zijn haast onvermijdelijk. Eén van de vragen daarbij is of daarvoor een derde kan aangesproken worden. Meer…
17.10.2017
Congres 'Verzekeren in de bouw'
Op donderdag 19 oktober 2017 zijn Mr. Dirk Erreygers en Mr. Gert Geerts te gast als sprekers op het congres 'Verzekeren in de bouw' georganiseerd door EBP. Meer…





12.07.2017
De kettingbotsingsclausule: einde van een tijdperk - het nieuwe art. 29ter WAM-wet
Bijna 15 jaar lang heeft de beruchte kettingbotsingsclausule, art. 19bis-11, §2 WAM-wet, ons rechtsstelsel beheerst, en een belangrijke rol gespeeld in ons verkeersrecht. Het was een bepaling die in 2002 werd ingevoerd omwille van een door het Grondwettelijk Hof vastgestelde ongelijkheid. Doch de libellering ervan deed meer vragen rijzen dan antwoorden bieden, en de hoogste rechtscolleges van ons land dienden meer dan eens in te grijpen om duidelijkheid te brengen. Meer…


12.04.2017
Seminarie Privacy en Databescherming 16 mei 2017
GSJ advocaten nodigt u graag uit voor het seminarie Privacy en Databescherming, dat op 16 mei 2017 zal plaatsvinden in onze kantoren. Op 26 mei 2016 is de nieuwe Privacy Verordening (die afgekort ook aangeduid wordt als de “GDPR”) in werking getreden. Deze Verordening voorziet in een overgangsperiode van 2 jaar, maar zal met ingang van 25 mei 2018 in de plaats komen van onze huidige Belgische privacywetgeving. Meer…
08.11.2016
Over de aansprakelijkheid van de vrijwilliger. Het begrip "vrijwilliger": ruimer dan vermoed!
Het was haast tien jaar wachten op een eerste gepubliceerd arrest aangaande de Vrijwilligerswet van 3 juli 2005. De primeur gaat naar het hof van beroep van Gent met het arrest van 6 februari 2014 (Gent 6 februari 2014, RW 2016, 230, noot T. VANSWEEVELT en B. WEYTS). Het hof liet de gelegenheid niet onbenut om hier en daar de puntjes op de i te plaatsen, overigens met – spijtig genoeg voor de betrokkene – verstrekkende gevolgen voor de eisende partij. Meer…





07.04.2016
Verzekerd tegen terreur
Onnoemelijk veel miserie en menselijk leed was vorige week ons deel. Eens het stof gaat liggen, zal de vraag rijzen in hoeverre deze schade verzekerd is. Zoals u weet, werd terrorisme vroeger standaard uitgesloten in zowat elke verzekeringspolis. De aanslagen in New York, Londen en Madrid hebben ons wakker geschud. Overheid en verzekeraars sloegen de handen in elkaar, wat resulteerde in een verzekeringsoplossing, die zijn neerslag vond in de Wet van 1 april 2007 betreffende de verzekering van schade veroorzaakt door terrorisme.
Meer…


26.02.2016
De strafrechtelijke aansprakelijkheid van de architect en de rechtsbijstandsverzekeraar
Zeggen dat men als architect serieuze aansprakelijkheidsrisico’s loopt, is een open deur intrappen. Zelfs strafrechtelijk kan de architect aangesproken worden. Een bouwwerk optrekken in strijd met de vergunningsvoorschriften – hoe gering de afwijking ook moge wezen – is nu eenmaal een misdrijf. Dergelijke inbreuk kan uitmonden in een procedure voor de correctionele rechtbank. Meer…





23.01.2015
De (brand)verzekering en mede-eigendom: oppassen geblazen!
Mede-eigendom is een wijdverbreid fenomeen. Het beperkt zich lang niet tot de welbekende appartementsmede-eigendom. Samenwonende partners kopen samen een pand. Broer en zus bewonen een pand waarvan zij samen eigenaar zijn. De erfgenamen bevinden zich mogelijk nog in een situatie van onverdeeldheid. Idem dito met de ex-echtgenoten, wiens vereffening/verdeling langer op zich laat wachten dan hen lief is. Meer…
08.01.2015
Aansprakelijkheid voor winterse valpartijen
De winter is, minstens was, weer in het land. Naast dolle pret leidt dit ook steevast tot overwerk op de spoeddiensten van onze ziekenhuizen. Met enige vertraging zult u nu – of eerstdaags – ook weer geconfronteerd worden met de slachtoffers van deze dikwijls pijnlijke valpartijen. Eén van de vragen daarbij is of daarvoor een derde kan aangesproken worden. Veelal wordt dan in de richting van de overheid gekeken. Wat betreft de overheid is dit toch niet zo vanzelfsprekend, alhoewel niet uitgesloten. Misschien zijn er nog andere mogelijkheden! Meer…





22.12.2014
Verkeerswet strenger vanaf 1 januari 2015
Met de Wet van 9 maart 2014, die grotendeels in werking treedt op 1 januari 2015, heeft de wetgever de verkeerswetgeving andermaal verstrengd. De doelstelling is, zoals steeds, het nog verder terugdringen van het aantal dodelijke slachtoffers in het verkeer. Belangrijkste maatregel daarbij is het harder aanpakken van hardleerse overtreders, de “recidivisten”. Meer…
08.12.2014
De kettingbotsingclausule dekt ook louter materiële schade
Art. 19bis-11, §2 WAM-wet houdt de pennen al jaren in beweging. Ooit werd de bepaling boven de doopvont gehouden als de kettingbotsingclausule. U weet ondertussen wel dat de bepaling telkens in beeld komt wanneer er meerdere voertuigen betrokken zijn bij een ongeval en er niet uitgemaakt kan worden wie nu precies aansprakelijk is. We staan daarbij ver van kettingbotsingen. Meer…


03.11.2014
De gsm in het verkeer: een stille moordenaar?
Wij zijn collectief verslaafd aan onze gsm. Het ding dat nauwelijks twintig jaar bestaat heeft ons dusdanig in de greep dat we het geen moment kunnen missen. Zelfs achter het stuur kan menig bestuurder het niet links laten liggen. Onderzoek van het BIVV bevestigt dit slechts: wanneer u een dertigtal wagens passeert, is er één bestuurder bezig met zijn gsm. Wie belt achter het stuur, loopt nochtans 3 tot 4 meer kans op een ongeval. Dit risico wordt zelfs tot 23 keer groter bij sms’en achter het stuur. Meer…