Jul 31, 2018

Ook overheden voortaan strafrechtelijk aansprakelijk, doch zonder dat zij effectief gestraft kunnen worden

Afschaffing van de strafrechtelijke immuniteit van publiekrechtelijke rechtspersonen…

Toen in 1999 de strafrechtelijke aansprakelijkheid van rechtspersonen werd ingevoerd met artikel 5 Strafwetboek, werd daaraan in één adem toegevoegd dat zulks niet gold voor de meeste publiekrechtelijke rechtspersonen, zeg maar de overheden, zoals de federale staat, de gewesten en gemeenschappen, de provincies, de gemeenten, … Men achtte het niet opportuun om overheden bloot te stellen aan strafrechtelijke vervolging.

Een ongewild neveneffect van de immuniteit van de publiekrechtelijke rechtspersoon, was dat de mandatarissen geregeld in persoon strafrechtelijk geviseerd werden. Het meest geruchtmakende geval is ongetwijfeld de burgemeester van Damme. Aangezien de gemeente niet strafrechtelijk aangesproken kon worden, werd hij persoonlijk strafrechtelijk gedagvaard én veroordeeld (tenminste in eerste instantie) wegens het onopzettelijk toebrengen van slagen en verwondingen ingevolge een verkeersongeval op een weg in zijn gemeente. Deze zaak deed dusdanig veel stof opwaaien dat in 2015 een wetsontwerp werd ingediend in het parlement om de strafrechtelijke immuniteit van overheden op te heffen. Na enkele jaren debatteren werd de wet op 5 juli 2018 goedgekeurd, op 11 juli 2018 afgekondigd en op 20 juli gepubliceerd in het Belgisch Staatsblad.  Thans - op 30 juli 2018 - treedt de nieuwe regeling in werking.

Doch dit kan louter tot “de eenvoudige schuldigverklaring” van de publiekrechtelijke rechtspersoon leiden

Vanaf heden kunnen overheden bijgevolg strafrechtelijk aansprakelijk gesteld worden. Dit betekent echter niet dat zij ook daadwerkelijk gestraft kunnen worden. De wetgever bepaalde uitdrukkelijk dat de overheden enkel en alleen kunnen veroordeeld worden tot “een eenvoudige schuldigverklaring”, en dus níet, zoals alle andere rechtspersonen, tot de klassieke straffen voor rechtspersonen zoals een geldboete, de verbeurdverklaring, de ontbinding, enz…

Op strafrechtelijk gebied blijft de impact op de overheden dus veeleer beperkt. Op burgerlijk gebied zou de impact heel wat groter kunnen zijn. Verwacht mag worden dat de overheden voortaan ook strafrechtelijk geviseerd zullen worden. Slachtoffers kunnen dit - via de figuur van burgerlijke partijstelling en de rechtstreekse dagvaarding – ook zelf doen, m.a.w. los van het openbaar ministerie.

Publiekrechtelijke rechtspersonen zullen met deze gewijzigde realiteit rekening moeten houden.

Tevens afschaffing van de ingewikkelde decumulregeling

Geheel los van de problematiek van de strafrechtelijke aansprakelijkheid van publiekrechtelijke rechtspersonen heeft de wetgever van de gelegenheid gebruik gemaakt om in zijn algemeenheid ook de zogenaamde decumulregeling af te schaffen. Deze - het weze gezegd ingewikkelde - regeling gold enkel voor onopzettelijke misdrijven. Wanneer deze tegelijkertijd begaan werden door een rechtspersoon en een natuurlijke persoon, kon slechts één van beiden veroordeeld worden, meer bepaald diegene die “de zwaarste fout” had begaan. De strafrechter diende dit geval per geval “in concreto” te beoordelen.

Deze beoordeling was in de praktijk erg moeilijk. Zij leidde tot uiteenlopende rechtspraak. Om die reden én omwille van haar complexiteit werd de regeling van in de beginne sterk bekritiseerd door de rechtsleer. Rechtsvergelijkend onderzoek leerde bovendien dat enkel België een dergelijke regeling scheen te kennen. Om al die redenen heeft de wetgever ook deze decumulregeling thans afgeschaft.

Voortaan, dus ook vanaf 30 juli 2018, kunnen rechtspersonen en de ervan deel uitmakende natuurlijke personen steeds beiden én tegelijkertijd worden veroordeeld. Uiteraard kan dit slechts in zoverre de individuele schuld in hoofde van elk van hen bewezen wordt geacht.

Op die manier kan - minstens theoretisch - én de gemeente én haar burgemeester nog steeds strafrechtelijk veroordeeld worden, de eerste tot de eenvoudige schuldigverklaring, de tweede tot een straf.

Voor meer informatie hierover kan u contact opnemen met de vakgroep Aansprakelijkheids-, Verzekerings- en Strafrecht.

Recent nieuws

Gerelateerde berichten




















02.04.2018
Studieavond KVK: de nieuwe verplichte verzekering in de bouwsector
Ruim tien jaar geleden stelde het Grondwettelijk Hof de ongelijke behandeling van architecten en aannemers op verzekeringsvlak aan de kaak. Thans heeft de wetgever eindelijk zijn huiswerk gemaakt. Voortaan dient niet enkel de architect zich verplicht te verzekeren, doch ook de aannemer. Meer…





11.12.2017
Aansprakelijkheid voor winterse valpartijen en ongevallen
De winter is weer volop in het land. Naast dolle pret leidt dit ook steevast tot overwerk op de spoeddiensten van onze ziekenhuizen. Valpartijen en ongevallen zijn haast onvermijdelijk. Eén van de vragen daarbij is of daarvoor een derde kan aangesproken worden. Meer…


17.10.2017
Congres 'Verzekeren in de bouw'
Op donderdag 19 oktober 2017 zijn Mr. Dirk Erreygers en Mr. Gert Geerts te gast als sprekers op het congres 'Verzekeren in de bouw' georganiseerd door EBP. Meer…





12.07.2017
De kettingbotsingsclausule: einde van een tijdperk - het nieuwe art. 29ter WAM-wet
Bijna 15 jaar lang heeft de beruchte kettingbotsingsclausule, art. 19bis-11, §2 WAM-wet, ons rechtsstelsel beheerst, en een belangrijke rol gespeeld in ons verkeersrecht. Het was een bepaling die in 2002 werd ingevoerd omwille van een door het Grondwettelijk Hof vastgestelde ongelijkheid. Doch de libellering ervan deed meer vragen rijzen dan antwoorden bieden, en de hoogste rechtscolleges van ons land dienden meer dan eens in te grijpen om duidelijkheid te brengen. Meer…
08.11.2016
Over de aansprakelijkheid van de vrijwilliger. Het begrip "vrijwilliger": ruimer dan vermoed!
Het was haast tien jaar wachten op een eerste gepubliceerd arrest aangaande de Vrijwilligerswet van 3 juli 2005. De primeur gaat naar het hof van beroep van Gent met het arrest van 6 februari 2014 (Gent 6 februari 2014, RW 2016, 230, noot T. VANSWEEVELT en B. WEYTS). Het hof liet de gelegenheid niet onbenut om hier en daar de puntjes op de i te plaatsen, overigens met – spijtig genoeg voor de betrokkene – verstrekkende gevolgen voor de eisende partij. Meer…





07.04.2016
Verzekerd tegen terreur
Onnoemelijk veel miserie en menselijk leed was vorige week ons deel. Eens het stof gaat liggen, zal de vraag rijzen in hoeverre deze schade verzekerd is. Zoals u weet, werd terrorisme vroeger standaard uitgesloten in zowat elke verzekeringspolis. De aanslagen in New York, Londen en Madrid hebben ons wakker geschud. Overheid en verzekeraars sloegen de handen in elkaar, wat resulteerde in een verzekeringsoplossing, die zijn neerslag vond in de Wet van 1 april 2007 betreffende de verzekering van schade veroorzaakt door terrorisme.
Meer…


26.02.2016
De strafrechtelijke aansprakelijkheid van de architect en de rechtsbijstandsverzekeraar
Zeggen dat men als architect serieuze aansprakelijkheidsrisico’s loopt, is een open deur intrappen. Zelfs strafrechtelijk kan de architect aangesproken worden. Een bouwwerk optrekken in strijd met de vergunningsvoorschriften – hoe gering de afwijking ook moge wezen – is nu eenmaal een misdrijf. Dergelijke inbreuk kan uitmonden in een procedure voor de correctionele rechtbank. Meer…





23.01.2015
De (brand)verzekering en mede-eigendom: oppassen geblazen!
Mede-eigendom is een wijdverbreid fenomeen. Het beperkt zich lang niet tot de welbekende appartementsmede-eigendom. Samenwonende partners kopen samen een pand. Broer en zus bewonen een pand waarvan zij samen eigenaar zijn. De erfgenamen bevinden zich mogelijk nog in een situatie van onverdeeldheid. Idem dito met de ex-echtgenoten, wiens vereffening/verdeling langer op zich laat wachten dan hen lief is. Meer…
08.01.2015
Aansprakelijkheid voor winterse valpartijen
De winter is, minstens was, weer in het land. Naast dolle pret leidt dit ook steevast tot overwerk op de spoeddiensten van onze ziekenhuizen. Met enige vertraging zult u nu – of eerstdaags – ook weer geconfronteerd worden met de slachtoffers van deze dikwijls pijnlijke valpartijen. Eén van de vragen daarbij is of daarvoor een derde kan aangesproken worden. Veelal wordt dan in de richting van de overheid gekeken. Wat betreft de overheid is dit toch niet zo vanzelfsprekend, alhoewel niet uitgesloten. Misschien zijn er nog andere mogelijkheden! Meer…





22.12.2014
Verkeerswet strenger vanaf 1 januari 2015
Met de Wet van 9 maart 2014, die grotendeels in werking treedt op 1 januari 2015, heeft de wetgever de verkeerswetgeving andermaal verstrengd. De doelstelling is, zoals steeds, het nog verder terugdringen van het aantal dodelijke slachtoffers in het verkeer. Belangrijkste maatregel daarbij is het harder aanpakken van hardleerse overtreders, de “recidivisten”. Meer…
08.12.2014
De kettingbotsingclausule dekt ook louter materiële schade
Art. 19bis-11, §2 WAM-wet houdt de pennen al jaren in beweging. Ooit werd de bepaling boven de doopvont gehouden als de kettingbotsingclausule. U weet ondertussen wel dat de bepaling telkens in beeld komt wanneer er meerdere voertuigen betrokken zijn bij een ongeval en er niet uitgemaakt kan worden wie nu precies aansprakelijk is. We staan daarbij ver van kettingbotsingen. Meer…


03.11.2014
De gsm in het verkeer: een stille moordenaar?
Wij zijn collectief verslaafd aan onze gsm. Het ding dat nauwelijks twintig jaar bestaat heeft ons dusdanig in de greep dat we het geen moment kunnen missen. Zelfs achter het stuur kan menig bestuurder het niet links laten liggen. Onderzoek van het BIVV bevestigt dit slechts: wanneer u een dertigtal wagens passeert, is er één bestuurder bezig met zijn gsm. Wie belt achter het stuur, loopt nochtans 3 tot 4 meer kans op een ongeval. Dit risico wordt zelfs tot 23 keer groter bij sms’en achter het stuur. Meer…